كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ديده مىشود « 34 » و نسخهء دار الكتب قاهره فاقد آنست ، در حالى كه نسخهء قاهره ، قديمترين نسخهء يافته شده ، و مكتوب 7 جمادى الاولى از سال 900 هجريست . از سوى ديگر ، نه تنها ، صورت كامل اين مقدّمه - كه در نسخهء گنجبخش آمده - از نظرگاه معنايى ناقص مىنمايد ، بلكه مباحث تباين مشارب ارباب حال و مباحث حضرات ذاتيه ، اسماء و صفات ، عوالم و حضرات ، و قسمتى از مطالب سرّ به دو و ايجاد و ولايت ، در مقدمه و در مقاله هاى سوم تا هشتم « 35 » جواهر الاسرار ، با عين عبارت آمده است آن چنان كه ، مىپندارم ، خوارزمى در شرح فصوص ، مجددا به ترجمهء مقدّمات قيصرى دست نيازيده « 36 » ، بلكه ، گويا ، پس از نوشتن ديباچه ، از آغاز مقدمهء ابن عربى شروع كرده ، و كتابت مقدّمات را بر اساس شرح مثنوى ، به جهت ملحق كردن آن در آغاز فصوص ، به اصحاب خود ، يا به كاتبى ديگر واگذاشته است . و احتمال دارد كه يك نسخه از شرح فصوص خوارزمى ، بدون مقدمات مورد بحث ، در دست كتّاب و نسّاخ افتاده باشد كه نسخهء قاهره نمايندگى آن را دارد . دليل نگارنده بر اين كه ، خوارزمى مقدمات را ، مجددا ترجمه نكرده ، اينست كه : مقدمات شرح فصوص - كه بيش از 95 درصد مطالب و مصطلحات آن ، برگردان مقدمات شرح فصوص قيصرى است - به عين عبارات در شرح مثنوى او - كه پيش از شرح فصوص در 833 تأليف شده - آمده است . و آن كه گفتيم كه خوارزمى به يد خود ، آن مقدّمات را در پيشگاه شرح فصوص كتابت نكرده ، آنست كه اين مقدّمات در برخى از جايها ، در هم آميخته ، و در چندين موضع از جهت معنايى ، خلل دارد ، به آن حدّ كه ، بدون توجّه به مقالات سوم تا هفتم جواهر الاسرار و برگرفتن پاره اى از عبارات آن ، مقدمات مزبور در شرح فصوص ، گاه گاهى ، نامفهوم مىنمايد . در پايان ، ذكر مطلبى كه به شيوهء تصحيح نگارنده در قسمت اشعار اين شرح مربوط مىشود ، لازم مىنمايد . همچنان كه گفتم خوارزمى اشعار زيادى ، حتى گاه بيست بيت در خصوص يك موضوع از شاعرانى چون سنائى ، عطار ، مولوى و . . . نقل مىكند كه البته تعداد اشعار منقول از مثنوى و ديوان كبير مولوى ، بسيار زياد است . نگارنده آن گاه كه به استناخ و مقابلهء نسخه ها پرداختم و مراجعاتى به مثنوى و ديوان مولوى مىكردم ، متوجّه شدم كه اختلاف فاحشى در ضبط برخى از كلمات ، تركيبات و حتّى مصراعها ، بين صورت مضبوط در نسخه هاى شرح خوارزمى و مثنوى و ديوان وجود دارد . در برخى از موارد كه ضبط نسخه ها غلط مىنمود ، با توجه به ضبط نيكلسن و استاد فروزانفر تصحيح شد ، ولى در مواردى ، ضبط نسخه هاى شرح فصوص با آن كه با

--> « 34 » - نسخهء كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، با آن كه بقياس با دو نسخهء ديگر ، خواناتر است ولى افتادگيهاى زيادى در هر فص دارد و در صحافى نيز بسيارى از اوراق جابجا شده است . از برادر عزيزم آقاى طارق مايل هر وى سپاس دارم كه مرا در مقابله اين نسخه همراهى كرده است . « 35 » - بنگريد به : جواهر الاسرار - تصحيح محمد جواد شريعت 1 / 13 - 17 و 150 - 193 . « 36 » - زيرا يك بار آن مقدمات را در سال 833 ترجمه كرده بوده ، و بار ديگر ، نيازى به ترجمهء مجدد آن نداشته است . البته بدون شك ، در آن مقدمات به جهت قرار دادن در آغاز شرح فصوص ، ممكن است كه دست كارى و تجديد نظر كرده باشد .